Laurentien van Oranje over vertrouwen, wantrouwen, regels en ruimte

Laurentien van Oranje over vertrouwen, wantrouwen, regels en ruimte

Laurentien van Oranje is, samen met haar man, oprichter en bestuurder van Number 5 Foundation. Deze stichting houdt zich bezig met belangrijke maatschappelijke vraagstukken. Wij stelden prinses Laurentien een paar vragen over de stichting, vertrouwen, wantrouwen, regels en ruimte.

Tekst: Cyrine Beune

Samen met uw man heeft u de Number 5 Foundation waarmee u mensen en organisaties helpt om samen tot oplossingen te komen voor belangrijke maatschappelijke problemen. Waarom hebben jullie deze stichting opgezet?

‘De missie is Connecting for Impact. M.a.w. we faciliteren dat mensen elkaar dwars door alle belangen, hiërarchie en machtsstructuren in gelijkwaardigheid ontmoeten om samen tot oplossingen komen die een probleem ook echt oplossen. De systeemtheorie leert ons dat versnippering nooit kan leiden tot duurzame oplossingen. Vanuit onze verschillende werkzaamheden weten we dat initiatieven vaak langs elkaar heen werken, mensen elkaar niet weten te vinden en dat beleid, wetenschap en uitvoering het lastig vindt om oplossingen te ontwerpen vanuit de leefwereld van mensen. Number 5 is dus een neutrale plek en soort van clubhuis voor niet-vrijblijvende dialoog als werkmethode. Inmiddels zijn er al meerdere concrete initiatieven ontstaan. Zoals Metapact, waar tientallen organisaties rondom metabole ziekten nu de krachten bundelen, de Alliantie Digitaal Samenleven en stichting (Gelijk)waardig Herstel.’ 

De methode Gelijkwaardig Herstel die draait om luisteren naar de gedupeerden van het toeslagschandaal is baanbrekend. Hoe vindt u de kracht om vanuit vertrouwen te werken in een wereld waarin controle zo belangrijk wordt gemaakt?

‘Noem mij één oplossing die werkt, die is ingericht vanuit wantrouwen. Het mooie is dat alle stappen van het proces van (Gelijk)waardig Herstel zijn doordacht vanuit effectiviteit en doeltreffendheid vanuit het probleem dat het proces oplost: dat mensen komen tot afronding van hun schadevergoeding waar ze volgens de wet gewoon recht op hebben. En wat betreft het proces: het vertellen van het verhaal aan een neutraal persoon aan de hand van een gevalideerde gesprekslijn, en dat ook vaak in meerdere keren, is eigenlijk een proces met het vier-ogen principe. Luisteren is daarom niet ‘soft’. Het is misschien wel het meest effectieve en kost-efficiënte wat we kunnen doen. Aan de basis ligt iets veel fundamenteler: het mensbeeld van waaruit processen zijn ingericht. Maar dat blijkt voor velen een ongemakkelijk gesprek. Daarom geloof ik er ook zo in dat het iedereen veel oplevert door geconfronteerd te worden met een realiteit die heel anders is dan die van jou. Of draai het eens om: als jij constant gewantrouwd zou worden, hoe zou dat voelen?’

Hoe brengen we de menselijke werkelijkheid weer dichter bij systemen en besluitvorming?

Wat kan ruimte tussen de regels zoeken ons opleveren als samenleving, volgens u?

Eerlijk gezegd heb een dubbel gevoel bij ruimte tussen de regels. Want dat suggereert dat de regels er niet toe doen. En het geeft ook een gevoel van willekeur, wat juist weer tot ongelijkwaardigheid leidt. Het gaat er denk ik meer om dat we samen kijken naar de bedoeling van een regel. Waar is het voor bedoeld en welk probleem lost het op, bijvoorbeeld voor het leven van de mensen om wie het gaat?  Veel systemen zijn ooit gebouwd vanuit goede intenties, maar raken soms los van de werkelijkheid van mensen. Helaas zijn er ook extreme voorbeelden waarin het vanaf het ontwerp al misging, met alle gevolgen van dien. Wanneer professionals alleen nog bezig zijn met het volgen van processen, er geen ruimte is om te luisteren naar de mens, dan worden regels een blok aan het been. Voor de mensen om wie het gat, de professionals en uiteindelijk de hele samenleving. Dus wat kan het opleveren? Meer menselijke oplossingen, meer vertrouwen tussen overheid en inwoners, meer werkplezier en uiteindelijk meer duurzame – en vaak goedkopere – oplossingen.

Waar bent u momenteel mee bezig?

Onze volgende stap is om deze systemische werkwijze verder te institutionaliseren. Dus het terugbrengen van vertrouwen, menselijkheid en gelijkwaardigheid in de manier waarop we werken, oplossen, agenderen en geven en elkaar ontmoeten. Dat is geen utopie, we zijn er allemaal zelf bij om samen dit ‘tipping point’ te realiseren. Hier hebben we inmiddels verschillende concrete aanpakken voor die we nu kunnen gaan opschalen. Zo is ons Open Huis concept een vorm van anders ontmoeten. 65 kleine bottom up initiatieven in verrassende samenstelling en 650 bezoekers die elkaar vanuit luisteren en kennisdeling ontmoetten. Een kerngevoel van mensen was: zo kan het ook! Maar ook de innovatie die we aanjagen rondom het herstel van gedupeerde jongeren van de toeslagenaffaire, waar we op gecontroleerde manier AI in verweven, zonder de menselijkheid te verliezen. Sterker nog, de jongere komt via deze aanpak veel meer in een positie van gelijkwaardigheid.    

De rode draad in alles wat we doen is steeds dezelfde vraag: Hoe brengen we de menselijke werkelijkheid weer dichter bij systemen en besluitvorming?

Wie inspireert u om te doen wat u doet?

Altijd de mensen om wie het gaat. Zij zijn een spiegel van mijn eigen voorrecht dus raakt die inspiratie de kern van mijn waarden. Rechtvaardigheid. Gelijkwaardigheid. Vertrouwen. Het zijn grote woorden maar zij zijn leidend in alles wat we doen. Maar ik word ook geïnspireerd door iedereen die boven zijn of haar eigenbelang kan denken en handelen. En zeker ook mijn compagnon bij Number 5, Carola Wijdoogen. Zij heeft zoveel kennis over systeemveranderingen. We zijn super complementair en hebben echt veel plezier in wat we doen, hoe zwaar iets ook is. En delen de passie om sterke teams te bouwen en met name jonge mensen in positie te brengen om gelijkwaardig mee te draaien.   

Wat wilt u nog meegeven?

Ik denk twee dingen. Wij zijn zélf die regels en ruimte dus verschuilen achter een ander heeft geen zin. En ook dat alles begint met oprechte nieuwsgierigheid, anders kijken en diep luisteren. Dat is urgent want we hebben elkaar hard nodig om de vraagstukken van nu op te lossen. Dat vertrouwen niet naïef is, maar noodzakelijk, dat menselijkheid geen tegenstelling is van professionaliteit en dat ruimte geven vaak meer beweging creëert dan controle. De toekomst vraagt niet om méér losse systemen, maar om meer verbinding tussen mensen.