Alle breinen in verbinding

Alle breinen in verbinding

De bedrading in je hersens helpt je functioneren in het dagelijks leven. Niet ieder brein is op dezelfde manier bedraad. Dat betekent dat de een dingen goed kan die de ander helemaal niet voor elkaar krijgt. En dat mensen met etiketjes die wij ‘een stoornis’ noemen, juist van grote waarde kunnen zijn op de werkvloer.

Tekst Lydia Lijkendijk

Organisatiewetenschapper Saskia Schepers heeft zelf een ‘neurodivergent’ brein, hersens die op een andere manier gebakken zijn. Aanvankelijk worstelde ze daarmee in haar werkzame leven, dat ze startte bij grote bedrijven. ‘Ik merkte dat ik sneller ging dan anderen. Ze konden me niet volgen. Ik zag vaak verbanden die anderen niet zagen. Als het mij volstrekt duidelijk was wat er moest gebeuren, zagen anderen het niet. Dat verbaasde mij. Daarnaast ben ik non-conformistischer dan anderen. Dus als iedereen een bepaalde kant op wil, denk ik: nou, misschien is het toch geen goed idee.’

Haperende kwaliteiten

De kwaliteiten die ze heeft, zoals snel en logisch denken, verbanden zien en autonomie, ervoer ze niet als kwaliteiten. ‘Mensen vonden mij een stoorzender, ik werd ervaren als iemand die te kritisch is. Ik had last van de dingen waar ik goed ik ben. In een verkeerde context gaan kwaliteiten haperen.’

Ze somt een paar voorbeelden op van de haperingen. Zo liep de samenwerking met teams regelmatig niet lekker, want collega’s vonden haar geen teamspeler. ‘En ik had veel gedoe met ‘bazen’. Die mij ongrijpbaar vonden, of een ongeleid projectiel. Dat hebben neurodivergenten vaak. Ik heb verschillende bedrijven verlaten met een vaststellingsovereenkomst.’ Ze is er heel open over. ‘Want ik kreeg een stempel waarin ik zelf ging geloven. Terwijl ik nu weet, nu ik me als zelfstandige omring met andere mensen die snel denken en lef hebben, dat ik een uitstekende teamspeler ben. ‘Anders-zijn’ is nu niet meer zo anders. Als ik iets bedenk, vraagt niemand zich af of het nog langs een klankbordgroep moet, of dat het wel op de backlog staat. Ik doe het gewoon.’

Missie

Gaandeweg haar werkzame leven ontdekte Schepers: niet alle breinen werken hetzelfde. Het is haar missie geworden om organisaties daarvan te doordringen. Zodat ze er hun voordeel mee kunnen doen, terwijl medewerkers gelukkiger worden in hun werk. ‘Biodiversiteit vinden we heel normaal, maar natuurlijke variatie in de bedrading van hersens vinden we vreemd’, zegt ze. ‘Maar zeker 20% van je collega’s is neurodivergent. Bij een high-techbedrijf, waar autistische en hoogbegaafde breinen bijna vanzelfsprekend zijn, kan dat heel goed 70% zijn.’

Oplossingenmachines

Bij mensen die dyslectisch zijn, bijvoorbeeld, weten we allemaal wat ze níet kunnen: lezen en schrijven. ‘Maar ze zijn heel goed in het doorzien van complexe processen, ze zijn creatieve denkers, ze zijn vindingrijk en hebben een groot improvisatievermogen. Daarnaast hebben ze een helicopterview. Ze zijn vaak architecten en visionairs. Oplossingenmachines.’ Nog zo’n ‘probleemgroepje’, de bipolaire mensen, durven grote beslissingen te nemen als niet alle informatie voorhanden is. ‘Zij zijn de lefgozers, de ontdekkingsreizigers.’ ADHD’ers, vertelt Schepers, zijn heel goede crisismanagers. ‘Neem er vooral een mee als je strandt op een onbewoond eiland.’ En autisten? ‘Die kunnen ongelofelijk goed focussen. In vroeger tijden waren zij degenen die in de verte de besjes konden onderscheiden van de ogen van een roofdier.’

Een neurodivergent brein is een cognitieve specialisatie die waardevol is. Je zou het op je LinkedIn-profiel moeten zetten!

Op je LinkedIn-profiel

Walt Disney, Freek Vonk, John Lennon, Richard Branson, Marie Curie en Winston Churchill, om maar wat voorbeelden te noemen: ze hadden of hebben allemaal een ander brein. Albert Einstein had zelfs de neurodiversiteits-bingo: hij had autisme en ADHD, was hoogbegaafd en dyslectisch. Schepers: ‘Zo’n neurodivergent brein is niet iets wat je moet fiksen, het is niet stuk, het is geen stoornis. Een neurodivergent brein is een cognitieve specialisatie die waardevol is. Je zou het op je LinkedIn-profiel moeten zetten!’

Collectieve intelligentie

Want mensen die anders denken, die hebben we nodig, weet Saskia Schepers. ‘Al die diverse breinen dragen bij aan onze collectieve intelligentie, we worden er als geheel slimmer van. We benutten talenten, vergroten het welzijn van mensen en verminderen uitval.’ Hoog tijd om mensen met een neurodivergent brein niet langer schaamte aan te praten, te diskwalificeren of een label op te plakken. ‘Laten we stoppen met mensen die vierkantjes zijn door rondjes te duwen’, zegt ze, verwijzend naar de vormenpuzzel waar we als kleuters druk mee waren. Laten we in plaats daarvan zorgen voor sociale en psychologische veiligheid, want die vormen de juiste voedingsbodem voor neurodivergente breinen. En laten we mensen faciliteren, zodat ze tot hun recht kunnen komen. Schepers: ‘Voor de een is een verrassingsuitje iets geweldigs, voor de ander leidt het tot kortsluiting in het brein. Zomaar iets inschieten in een agenda? Geef er context bij! Accepteer dat sommigen niet in een kantoortuin kunnen functioneren of in een groep, maar heel goed zijn in een-op-een contact. En dat anderen complexe situaties heel snel doorzien en zich rot vervelen tijdens lange overleggen.’

Privé ook neurodivergent

Neurodivergente mensen hebben ook in hun vrije tijd een brein dat anders werkt. Zelf heeft Schepers bijvoorbeeld snel last van prikkels, net als veel andere neurodivergenten. Dat mensen een ‘pammetje’ slikken voordat de schoonfamilie langskomt, of voordat ze naar een feestje of kringverjaardag moeten, Schepers begrijpt het. Laat haar maar lekker een legpuzzel maken, dan komt ze tot rust. Hoewel familie en vrienden ook voor inspiratie zorgen, zegt ze. ‘Schrijven is mijn hobby, maar ook mijn werk. Alles wat ik meemaak, kan ik omzetten in materiaal. Ook wat mensen zeggen bij een borrel.’ Ze heeft een man die ook een snelle, creatieve denker is. Hem hoeft ze niks uit te leggen over haar anders functionerende brein. ‘En als moeder die zich altijd ‘anders’ heeft gevoeld, kan ik me denk ik beter inleven in mijn dochter. Die nu eenmaal ook anders is dan ik.’

Breinvriendelijke werkvloer

Het onderwerp neurodivergentie heeft momentum, ziet Schepers. Ze zag het aankomen, en ziet nu welke afslagen ze moet nemen om het op de agenda te krijgen. Door erover te spreken en te schrijven, bijvoorbeeld. Het nieuwste boek waar zij aan werkt, dat verschijnt in september, gaat over neurodiverse teams. Op het congres De Kracht van Verschil op 9 april 2026, waar ze spreker is, zal ze zeker een voorproefje geven van dat boek. ‘Hoe laat je een team werken, met mensen die anders werkende breinen hebben? Hoe kun je bijdragen aan een breinvriendelijke werkvloer, waar iedereen beter kan floreren? Als we hier slimmer in worden, is dat beter voor iedereen.’

Een congres trekt mensen ‘uit hun dagelijkse normaal’, weet Schepers. Het is haar bedoeling om mensen los te wrikken uit vaste denkpatronen. En hen te helpen door een andere lens te kijken. ‘Het is goed om dingen van een andere kant te bekijken. Inspiratie op te doen en je te laten voeden door geweldige voorbeelden van innovatieve organisaties.’ Als we die vaste patronen kunnen doorbreken, wordt de werkvloer een betere plek voor iedereen, denkt zij. ‘Als we beter met elkaar omgaan, heeft iedereen daar baat bij. Het blijkt uit onderzoek, en ik zie het in de praktijk.’

Nu al meer weten?

Wil je exact weten waarom ruimte voor neurodiversiteit op het werk goed is voor iedereen? Lees dan alvast het boek Als alle breinen werken of Als alle breinen leren van Saskia Schepers. Of allebei, natuurlijk. En wil je haar verhaal en andere verhalen horen? Kom dan naar het congres de Kracht van Verschil op 9 april 2026. Meer informatie en aanmelden kan hier.

Goed voor je brein
Een andere wetenschapper, hoogleraar neuropsychologie aan de VU in Amsterdam, Erik Scherder, maakt zich ook hard voor ons brein. Hij wil mensen doordringen van het belang van actief blijven tot op hoge leeftijd. Met zijn boodschap geniet hij landelijke bekendheid. Fietsen, wandelen, puzzels maken, naar het theater, muziek luisteren of maken, een boek lezen, een cursus doen en creatief bezig zijn – het zijn zo maar wat zaken die onderdeel uitmaken van wat Scherder noemt ‘de verrijkte omgeving’. En die verrijkte omgeving is van belang voor lichaam en brein. Voor álle breinen, in al hun neurodiversiteit. En het is véél belangrijker dan de meesten van ons denken of beseffen.