Mireille Ollivieira: Niet vertelde verhalen laten zien wie écht de macht heeft

Tekst Cyrine Beune

In haar werk als trainer en spreker gaat het regelmatig over familie en voorouders. In Afrika, waar Mireilles voorouders vandaan komen, wordt gesproken van de doden, de levenden en de levende doden. “We zijn continu verbonden met het verleden, met onze ouders en met onze voorouderlijn.” De belangrijke boodschap die Mireille zelf van een voormoeder doorkreeg deelt ze tegenwoordig regelmatig met deelnemers van haar trainingen of als spreker op events. Ik spreek Mireille over haar drijfveren en waarom ze mensen wil leren luisteren door een oordeel uit te stellen.

In je werk gaat het regelmatig over leiderschap en verharding. Weet je het moment nog dat je je realiseerde dat niet iedereen dezelfde kansen krijgt?

Toen ik vier jaar was, verhuisden we van Suriname naar Nederland. In die tijd werd er veel gekraakt vanwege de woningnood en ook mijn oma kraakte een flat voor ons in de Bijlmer.

De Bijlmer stond niet bekend als gezellige plek, iedereen leek er bang voor. Sommige van de verhalen die rondgingen waren waar, maar kinderen op straat waren niet per se gevaarlijk.

Ik kende en ervaarde ook een andere kant, het niet-vertelde verhaal van mijn wijk. Zo kon je altijd mee-eten met iedereen, de deur was open. Het maakte niet uit wie je was. Nog steeds is het zo dat mensen die geld willen ophalen voor een goed doel naar de Bijlmer komen, want daar zijn de mensen gul. Ook al heb je bijna niks, je deelt wat je hebt. Dat verhaal miste ik, want dat is óók waar. Ik heb de meest verschrikkelijke en de meest fantastische dingen meegemaakt daar.

De afkeer van de Bijlmer en de mensen die er woonden werd versterkt door de Amsterdamse politiek. De Centrum Partij van Hans Janmaat kwam op. Daarna de PVV, die zich specifiek afzette tegen buitenlanders. Ik dacht: er moet een tegengeluid komen.

Hoe zag dat tegengeluid er uit?

Ik besefte dat als ik een ander geluid wil laten horen, ik eerst moet begrijpen hoe communicatie werkt. Ik heb even geflirt met de journalistiek, maar vond de houding in het eerste gesprek op de studie vreselijk. Mensen klonken betrokken, maar waren dat niet echt. Slavernij? Daar hoefden we het nu echt niet meer over te hebben. Ik dacht: ik moet hier weg. Het is uiteindelijk communicatie geworden.

Ik vind je helemaal geen persoon voor de studie communicatie

Dat ben ik ook niet. [Lachend]: Er zaten allemaal saaie meisjes met maar één doel: de marketing in. Onderdeel van de studie was ook een jaar politicologie, daar werden veel interessante gesprekken gevoerd. Helaas was dat maar een klein gedeelte. Ik focuste me op het behalen van mijn master. Dan kwam ik ergens, want we leven in een diploma-democratie.

Met je master communicatie op zak wilde je dus niet-vertelde verhalen vertellen. Dat doe je nu als trainer en spreker, voornamelijk voor leidinggevenden. Waarom is juist die doelgroep belangrijk om aan te spreken?

Zij hebben geen willekeurige macht, ze hebben positiemacht. Dat is de beslis-macht van je functie. Als ik een functie heb en jij neemt die van mij over, dan heb jij ineens die macht. Dat hoeven niet per se alleen maar mensen hoog in de boom te zijn. IT’ers hebben bijvoorbeeld de functiemacht om het hele bedrijf plat te leggen.

We kunnen onze superkrachten vanuit die functie op verschillende manieren inzetten. Ik wil mensen bewust maken van die privileges en wat ze ermee kunnen. Ik wil ook laten zien wat er gebeurt als je je niet bewust bent van je macht en de invloed op de cultuur binnen een bedrijf. Een leider kan het bedrijf wel alleen ten gronde richten, maar niet in zijn eentje opbouwen. Dat is macht.

Je bent al acht jaar als zelfstandige bezig en bent zelfs tot twee keer toe uitgeroepen tot trainer van het jaar. Zie je de vruchten van je harde werk?

Zeker weten! Ik heb in de afgelopen tien, vijftien jaar meer zien veranderen dan in de dertig jaar daarvoor. Het Zwarte Pieten-probleem is nu van iedereen, in plaats van alleen van mensen van kleur. Blank is wit geworden. Er zijn gesprekken over wat je wel en niet kunt zeggen voor alle achtergestelde groepen, zoals vrouwen of mensen uit de queercommunity.

Ik kan tegenwoordig meer achteroverleunen en hoef niet meer zo hard te vechten. Een gevolg van die rappe veranderingen is dat er ook snel een tegenbeweging ontstaat. Dat gebeurt nu dus ook, maar ik zie dat als een logisch gevolg.

Het duurt nog even, maar op 4 februari is het seminar Leiderschap in tijden van verharding. De dag die jij vormgegeven hebt. Mensen die zich al bezighouden met thema’s als invloed, patronen en cultuurverandering zullen zich waarschijnlijk aangesproken voelen om te komen. Hoe bereik je de mensen die misschien nog de grootste stappen te zetten hebben?

Dat is een hele lastige. Ik denk dat het belangrijk is dat we concreet overbrengen wat mensen kunnen verwachten, zodat ze weten wat ze kunnen leren.

We reiken tools aan om ‘onderwatergesprekken’ te herkennen en er iets mee te doen. Dus dat ongrijpbare, dat wat er gebeurt in de onderstroom van de bedrijfscultuur. Wat zijn de verborgen behoeften achter grapjes en roddels? En we geven handvatten om je oordeel uit

te stellen en door te vragen. Dat betekent luisteren, vragen stellen en pauzes inlassen. En we zoomen in op de vaardigheden die je daarvoor nodig hebt en we bespreken valkuilen. Eigenlijk gaan we dus de niet-vertelde verhalen boven water krijgen.

Wat hoop je dat bezoekers in de praktijk gaan brengen na het seminar?

Ik hoop dat mensen beter gaan leren luisteren. Want dat lijkt makkelijk, maar dat is het niet. Laat ik voor mezelf spreken, ik ben een ervaren trainer en ik ‘teach en preach’ altijd over luisteren. Maar eens in de zoveel tijd zegt mijn man Fred, waarmee ik al sinds de middelbare school samen ben: je luistert helemaal niet! Hij bedoelt dan dus eigenlijk: luister naar wat ik niet zeg, maar wat er wel is.

Je oordeel parkeren, ik hoop echt dat mensen dat gaan doen na het seminar. Dat is zo belangrijk, aanwezig zijn bij wat er gezegd wordt in plaats van zelf ook alweer te willen spreken.

Een van je bijdragen gaat over voorouders. Daarvoor ga je in gesprek met je zus, dochter en zoon. Je hebt dat vaker gedaan, maar nu ‘schuif  je zelf ook op’ in de familielijn: je bent binnenkort oma van het kind van je zoon.

Wauw, ik realiseer me dat nu pas! Wat bijzonder eigenlijk, ik krijg er kippenvel van.

In die bijdrage vertel ik een vooroudervertelling. In Nederland vinden we voorouders abstract, maar je komt uit een lange lijn van mensen. Ik heb mijn overgrootmoeder nog gekend, maar als je nog verder teruggaat  kom je bij een voorouder van mijn vaders kant uit die leefde in 1566. En dat was een slavenhandelaar. Van mijn vaders kant kom ik uit de slavenhandelaarslijn. Je hoort dat ook in mijn naam. Van mijn moeders kant van de tot slaafgemaakte lijn. De namen van haar familie werden uitgewist en vervangen door westerse namen.

Die voorouders van beide kanten zijn echter springlevend, alleen niet in de fysieke vorm. Ze geven mij in gebed boodschappen door die ik in deze tijd aan de mensen moet vertellen. Eigenlijk net als alle dromers uit de bijbel en andere belangrijke boeken. En ik ben niet de enige in Nederland die dit zo waarneemt, ik hoop het taboe eraf te halen. Zo’n vooroudervertelling deel ik op verschillende podia en straks dus als kersverse oma.

Wil jij horen welke boodschap Mireille deelt en concrete handvatten meekrijgen om leiderschap in tijden van verharding binnen jouw organisatie bespreekbaar te maken? Het seminar ‘Leiderschap in tijden van verharding’ vindt plaats op 4 februari. Profiteer tot 1 december van de vroegboekkorting.