Bas van der Veldt over koks en kapiteins

Bas van der Veldt over koks en kapiteins

Bas van der Veldt, CEO van softwarebedrijf AFAS, is een lekkerbek. In zijn MT zitten meer koks dan kapiteins. En hoewel koers bepalen en richting geven óók belangrijke taken zijn voor leiders, heeft Van der Veldt toch liever meer koks als hij moet kiezen. Samen zorgen ze voor de juiste ingrediënten in de AFAS-soep. Spannende en verrassende ingrediënten die je nergens anders vindt. Op de Dag van het MT deelt Van der Veldt zijn receptenboekje.

Tekst Lydia Lijkendijk

Het lukt Bas van der Veldt, na een paar decennia leiderschap, steeds beter om los te laten. Vertragen blijft een van zijn uitdagingen, en voor de hele lijst moeten we vooral even met zijn vrouw bellen. Maar met de jaren heeft hij een beetje meer geduld gekregen, en hij is veel minder directief dan vroeger. Ouder worden doet wonderen. ‘Het ging vanzelf, ik heb er niet mijn best voor hoeven doen. Het is niet zo dat ik ben gaan vissen om meer ontspannen te worden. Nu ik er niet meer zo bovenop zit, is het makkelijker voor mezelf en veel leuker voor de mensen.’ Zijn enthousiasme voor zijn werk, bedrijf en de mensen in dat bedrijf is alleen maar toegenomen – voor zover dat nog kon. Dat enthousiasme wordt gedeeld. ‘Je wilt geen chagrijnige mensen in je MT’, stelt hij. ‘Als het om enthousiasme gaat, hoef ik geen diversiteit. Ik heb dan graag eenheidsworst.’

Vrolijke evangelist

Van der Veldt heeft net een verhuizing achter de rug. Hij kan niet meer lopend naar zijn werk. Het voordeel is dat hij mensen kan bellen vanuit de auto, dus reistijd wordt werktijd. Het lopen gaat hij nu anders organiseren, want praten met mensen, (werk)overleggen en vergaderen kan ook als je wandelt. In het grote pand van AFAS kan dat desnoods gewoon in huis. ‘Gisteren had ik rond drie uur al zevenduizend stappen dankzij rondwandelen op kantoor.’

Anders organiseren, daar is Van der Veldt goed in. Onder zijn leiding groeide AFAS van een klein en tegendraads softwarebedrijfje naar een groot en tegendraads softwarebedrijf; inmiddels werken er zevenhonderd-plus mensen. ‘Maar er is in de basis niks veranderd, we bouwen nog steeds lekker software’, zegt hij. Zelf is hij ook niet wezenlijk veranderd in de loop van de tijd. ‘Ik houd nog steeds van lol maken, ook in het werk. We kunnen de dingen vaak anders organiseren dan we doen, waardoor het werk leuker, beter, efficiënter en duurzamer wordt. Die inzichten deel ik graag. Wat dat betreft ben ik een vrolijke evangelist.’

Steeds een beetje beter worden

Zijn interesse in MT’s heeft wellicht ook z’n oorsprong in jeugd en gezin. Want hij is gewoon heel erg geïnteresseerd in mensen. ‘Ik herken de dynamiek van ingewikkelde gezinnen. Het is boeiend om te zien wat er tussen mensen in een gezin gebeurt. Er zijn heel veel overeenkomsten tussen relaties en teams. Ja, ik zou best relatietherapeut kunnen zijn.’

Wat je in een relatie ziet gebeuren, gebeurt ook in een MT, constateert Van den Heuvel. ‘Veel stellen gaan pas in therapie als ze in een crisissituatie zitten. Dan is er urgentie om aan de relatie te werken. Datzelfde zie je in MT’s. Als het echt niet loopt, door een interne of een externe gebeurtenis, nemen ze actie.’ Hij geeft het voorbeeld van een bouwbedrijf dat in coronatijd het voortbestaan onder druk zag komen. ‘In zo’n situatie kunnen twee dingen gebeuren. De boel valt uit elkaar, of je zorgt ervoor dat je samen uit de crisis komt – ook al vind je elkaar misschien niet aardig. Deze directie koos voor het tweede en maakte een doorstart.’

Vierdaagse werkweek enzo

Nederland kijkt niet alleen naar AFAS vanwege de software. Ook de disruptieve bedrijfsvoering krijgt aandacht. Zoals de vierdaagse werkweek die vorig jaar werd ingevoerd, met vrijdag als ‘ontwikkeldag’.

De boel opschudden, Van der Veldt houdt er wel van. ‘Het past bij wie wij zijn. Wij stellen onszelf voortdurend de vraag waarom we doen wat we doen en of het niet anders kan. Dat hebben we ook gedaan met de vierdaagse werkweek. Het is een tegengestelde beweging, maar het komt onze productiviteit ten goede. Doordat we de goede dingen doen, en die doen we ook goed. We concentreren ons nu op de taken die de meeste toegevoegde waarde hebben. Met alles wat daar niet aan bijdraagt, zijn we gestopt. Zoals registreren om het registreren. Als een klant ons verliet, registreerden we uitgebreid waarom. Vervolgens deden we niets met die gegevens. Ikzelf gaf altijd overal en nergens presentaties. Dat doe ik alleen nog in ons AFAS-gebouw. Dat scheelt veel reistijd. Bijpraten met onze tien directieleden doe ik niet meer tweewekelijks maar driewekelijks. Dat lijkt een kleine aanpassing, maar ik speel er veel tijd mee vrij en ik spreek de mensen nog steeds voldoende. We hebben allemaal van die rare ritmes in ons leven: elke week een teamoverleg, elke maand een rapport, elke maandag en donderdag naar de sportschool. Maar misschien is het wel genoeg voor je lijf en je geest als je alleen op maandag naar de sportschool gaat. En waarom doen we altijd tien push-ups, en niet negen of elf?’

Als het om enthousiasme gaat, hoef ik geen diversiteit. Ik heb dan graag eenheidsworst’

Kansen meteen verzilveren

Eindejaarsgesprekken. Nog zo’n ritme waar ze niet meer aan doen bij AFAS. ‘Sommige van onze managers geven leiding aan twintig of dertig mensen. In de drukste maand van het jaar moeten ze al die gesprekken voeren van een uur. Met voorbereiding en nazorg erbij kost dat heel veel tijd. Ze voeren de gesprekken nu gedurende het jaar. Elke maand twee gesprekken voer je veel frisser en beter dan wanneer je alles in december propt.’

Ook jaarplannen horen thuis in de categorie ‘afgeschaft’: ‘We waren er lang mee bezig om te bedenken wat we allemaal wilden doen in de toekomst. Daar realiseerden we dan een klein stukje van en de rest van het jaar deden we allemaal dingen die niet in het jaarplan stonden. Dus waarom zouden we onszelf die druk opleggen, alleen omdat het een traditie is? En plannen over mensen uitstrooien waardoor ze morgen echt niet anders gaan werken?’

Richting geven doen ze bij AFAS elke dag, ze hebben er geen jaarplannen voor nodig. ‘We lopen rond met onze ogen wijd open, speurend naar kansen. En als we ze zien, verzilveren we ze gelijk.’ In het zeswekelijkse cultuurcafé, altijd op een donderdag, worden de visie en de successen gedeeld en is ruimte voor veel fun. ‘Heel behapbaar allemaal’, zegt Van der Veldt. ‘En natuurlijk is dit een ‘moetje’, je hoort erbij te zijn. Maar mensen wíllen er ook bij zijn. Bij de borrel na afloop wordt het altijd heel laat. Sommigen maken er zelfs nachtwerk van.’ Kan ook makkelijk, want op vrijdag-ontwikkeldag hoeft niemand te werken.

Meer balans

Wat overigens wel gebeurt. Menigeen gebruikt de vrijdag om nog even wat af te maken, een software-incidentje op te pakken of wat mailtjes de deur uit te doen. ‘Dat deden ze vroeger in het weekend’, weet Van der Veldt. ‘Het is een dag die tussen werken en vrij zijn inzit. Maar velen doen ook niks, hoor. Als je beveiliger bij ons bent, loop je geen rondjes om je eigen huis. De ontwikkeldag zorgt in elk geval voor meer balans. Het weekend is nu echt weekend.’

Tegenspraak

De ideeën voor al deze eigenzinnige maatregelen komen ‘gewoon’ vanuit de organisatie. ‘Soms weet ik niet eens waar iets precies vandaan komt. Bij de vierdaagse werkweek weet ik het nog wel. Ik kreeg een berichtje van iemand die dat wel iets voor AFAS vond. Binnen een minuut had ik een reactie verstuurd: “Nee, dat is niks voor AFAS.” Toen ging ik me afvragen: waarom eigenlijk niet? We doen dat vaak, bij AFAS, dat we juist de andere kant verkennen van wat we al doen, of van wat ‘normaal’ is. Zo organiseren we tegenspraak. Als iemand vol passie een idee verkondigt, verkennen we ook even hoe het eruitziet als we het 180 graden anders doen. Heel irritant ja, maar ontzettend belangrijk.’

Goede koks

Juist in een organisatie die een beetje dwars is, heb je een goed en divers MT nodig. Het leiderschapsprogramma van AFAS, De kapitein en de kok, zorgt voor ontwikkeling van de leiders. ‘We verwachten dat onze mensen richting kunnen geven, de grote lijnen zien en mensen meenemen. Ook willen we graag dat ze goede koks zijn. Die voor lekker eten zorgen, liefdevolle betrokkenheid organiseren en ervoor zorgen dat iedereen zich op z’n gemak voelt. En raad eens? Wij hebben hele goed koks! Lieve, betrokken mensen die ervoor zorgen dat iedereen op z’n plekkie zit. Maar als leider moet je ook lef tonen en krachtige beslissingen nemen, ook als ze niet leuk zijn.’ Het is dé uitdaging om de kapitein-skills van de koks te ontwikkelen, het leiderschapsprogramma zet er vol op in. ‘Een écht mooi en uitgebreid digitaal leerprogramma dat we speciaal hebben gebouwd’, zegt Van der Veldt. ‘We nemen de MT-leden mee in ons gedachtengoed, organiseren sessies, bespreken thema’s en leren ze knopen doorhakken.’

Het risico dat AFAS straks vooral kapiteins heeft en geen koks, is klein. ‘We willen graag dat onze mensen zowel kapitein als kok zijn; we gaan voor fifty-fifty. Maar eerlijk gezegd: als ik moet kiezen, heb ik liever koks’, bekent de CEO.

De dag van het MT

Anderen inspireren, hij is immers een vrolijke evangelist, dat doet Van der Veldt graag. Niet alleen door met alle plezier het leiderschapsprogramma te delen met wie er maar interesse in heeft, maar bijvoorbeeld ook door op de zeepkist te klimmen op de Dag van het MT. ‘Kijk, mensen móéten daar niet naartoe, maar ik hoop wel dat ze komen. Omdat het altijd leuk is om van een ander te horen waar die tegenaan loopt met z’n MT. Zo’n dag helpt je om ingrediënten te vinden voor je soep. Veel van wat in de AFAS-soep zit, hebben we gepikt van anderen. We hebben een boek gelezen, een film gezien, een mening gehoord. Al die ingrediënten komen samen in onze soep. Tijdens de Dag van het MT krijg je ingrediënten die je nog nooit ergens anders bent tegengekomen. Dat maakt het echt de moeite waard.’

Prikkelen

Kun je nog wat meer context, theorie en voorbeelden gebruiken over het functioneren van MT’s? Kom dan vooral naar de Dag van het MT op 2 december. ‘En neem je hele managementteam mee’, adviseert Van den Heuvel. ‘Als je alleen komt, of als je coach bent: kom vooral, je steekt er veel van op. Maar het meest effectief is het als je met je hele team komt. We prikkelen je met scherpte en liefde om tijdens en na die dag de goede gesprekken met elkaar te hebben.’